HTML M.A. in Hindu Studies - Syllabus

केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयः

हिन्दु-अध्ययनविद्याशाखा

NEP-2020 आधारितः (MA in Hindu Studies)
प्रथमवर्ष (प्रथम सत्रार्द्ध)

पत्रसङ्केतः पाठ्यक्रमविवरणम् क्रेडिट् यूनिट् होरा
DSCC 16 हिन्दुधर्मः
पाठ्यग्रन्थाः:
  1. हिन्दु धर्म रहस्य – स्वामी श्री अचलरामजीमहाराज – राजस्थानी ग्रन्थागार, जोधपुर[cite: 1]।
  2. आधुनिकहिन्दुविधिः – प्रो.किशोरचन्द्रमहापात्रः[cite: 1]।
  3. प्राचीनहिन्दुविधिः – डॉ.राजदेव दुबे, डॉ.मनीष कुमार द्विवेदी[cite: 1]।
C. 1. हिन्दुधर्मस्य स्वरूपम्
  • धर्मस्य परिभाषा[cite: 1]।
  • धर्मभेदाः[cite: 1]।
  • हिन्दुलक्षणम्[cite: 1]।
  • हिन्दुपदार्थः[cite: 1]।
  • हिन्दुधर्मस्य लक्षणम्[cite: 1]।
  • हिन्दुधर्मस्य उद्भवः विकासश्च[cite: 1]।
 1 1 16-20
C. 2. हिन्दुधर्मस्य प्रमुखधार्मिकस्थानानि
  • क. पुरी, अयोध्या, मथुरा, हरिद्वारम्, काशी, गया, उज्जयिनी, काञ्ची[cite: 1]।
  • हिन्दुसम्प्रदायस्य प्रमुखमन्दिराणि[cite: 1]।
  • हिन्दुधर्मस्य शक्तिपीठानि[cite: 1]।
 1 1 16-20
C-3. हिन्दुधर्मस्य स्त्रोतांसि[cite: 1] 1 1 16-20
C-4. हिन्दुवादस्य मूलं क्रमिकेतिहासश्च –
  • भारतीयज्ञानपरम्परायाः सामान्यपरिचयः (अष्टादशविद्यानां परिचयः)[cite: 1]।
  • भारतीयपरम्परायां प्रकृत्यादिपञ्चविंशतितत्त्वानि[cite: 1]।
 1 1 16-20
आधारग्रन्थाः–
  1. History Of Dharmashastra - P V Kane[cite: 1]
  2. धर्मशास्त्र का इतिहास - अर्जुन काश्यप चौबे[cite: 1]
  3. धर्मशास्त्रस्येतिहासः – प्रो. खगेश्वर मिश्रः – PoojaChandanPrakashan, Puri, 2006[cite: 1]
  4. वर्णव्यवस्था का इतिहास – सीताराम शास्त्री, वर्णव्यवस्था का वैदिक रूप – ज्ञानचन्द आर्य[cite: 1]
  5. मनुस्मृतिः[cite: 1]
  6. याज्ञवल्क्यस्मृतिः[cite: 1]
  7. संस्कारमयूखः - नीलकण्ठभट्टः[cite: 1]
  8. गौतमधर्मसूत्रम्[cite: 1]
  9. गृहस्थरत्नाकरः - चण्डेश्वरठाकुरः[cite: 1]
  10. संस्कार-प्रकाश - डॉ. भवानीशङ्कर त्रिवेदी - श्री लालबहादुर शास्त्री राष्ट्रिय संस्कृत विद्यापीठः, नवदेहली[cite: 1]
  11. संस्काराणां पर्यालोचनम् - डॉ. जयकृष्ण मिश्रः, राष्ट्रिय संस्कृत संस्थान, नवदेहली[cite: 1]
  12. वेदों एवं पुराणों में आर्य एवं जनजातीय संस्कृति, खण्ड-1, डॉ. स्कालोस्टिका कुजूर - ईस्टर्न बुक लिंकर्स, दिल्ली[cite: 1]
पत्रसङ्केतः पाठ्यक्रमविवरणम् क्रेडिट् यूनिट् होरा
DSCC 17 संस्कृतपरिचयः
C-1 . संस्कृतवर्णमालायाः परिचयः
  • चतुर्दशमाहेश्वरसूत्राणि[cite: 1]
 1 1 16-20
C-2 शब्दरूपम्, सर्वनाम, धातुरूपम्
  • शब्दरूपम्: देव, राम, हरि, गुरु, पितृ, मातृ, लता, नदी, फलम्[cite: 1]
  • सर्वनाम: अस्मद्, युष्मद्, किम्, तद्, एतद्, भवत्, इदम्[cite: 1]
  • धातुरूपम्: गम्, पठ्, दृश्, लिख्, कृ, लभ्, भाष्, याच्[cite: 1]
 1 1 16-20
C-3 सन्धिः, कारकम्
  • स्वरसन्धिः: यण्, अयादि, गुण, वृद्धि, दीर्घ, पूर्वरूप, पररूप, प्रकृतिभाव[cite: 1]
  • व्यञ्जनसन्धिः: परसवर्ण, अनुनासिकः, ष्टुत्वम्, श्चुत्वम्, जश्त्वम्, चर्त्वम्, णत्व-षत्वविधिः[cite: 1]
  • विसर्गसन्धिः: विसर्गलोपः, विसर्गस्थाने ओ, र्, स्, श्, ष्, अनुस्वारः, 'र्' लोपः, 'त्' स्थाने 'ल्' अनुनासिकम्[cite: 1]
  • ख. कारकम्[cite: 1]
 1 1 16-20
C-4 व्याकरणविशेषविषयाः
  • क. उपपदविभक्तिः[cite: 1]
  • ख. वाच्यम् (कर्तृवाच्यम्, कर्मवाच्यम्, भाववाच्यम्)[cite: 1]
  • ग. प्रत्ययः (क्त, क्तवतु, क्त्वा, ल्यप्, अनीयर्, तुमुन्, शतृ, शानच्, मतुप्, वतुप्, ङीष्, टाप्)[cite: 1]
  • घ. अव्ययम् (अत्र, यत्र, सर्वत्र, यदा, तदा, च, एव, आम्, उपरतः, अलम्, किन्तु, अतः, इव, नु)[cite: 1]
  • ङ. उपसर्गः (आ, उत्, अनु, वि, प्र, परि, अव, उप, सम्, अप्)[cite: 1]
  • च. संख्या (एकतः एकशतं यावत् 1-100)[cite: 1]
 1 1 16-20
आधारग्रन्थाः– व्याकरणसौरभम्, व्याकरणवीथि, संस्कृत स्वयं शिक्षक[cite: 1]
पत्रसङ्केतः पाठ्यक्रमविवरणम् क्रेडिट् यूनिट् होरा
DSCC 18 पुराणम् आर्षकाव्यश्च
पाठ्यग्रन्थाः -
  1. पुराणपर्यालोचनम् – डॉ. कृष्णमणि त्रिपाठी - चौखम्बा सुरभारती प्रकाशनम्[cite: 1]
  2. पुराणविमर्श – पण्डित बलदेव उपाध्याय – चौखम्बा विद्याभवन, वाराणसी[cite: 1]
  3. भागवततत्त्वकौस्तुभः – प्रो. मिनति रथः[cite: 1]
  4. पुराणसौरभम् - प्रो. मिनति रथः[cite: 1]
  5. श्रीमद्भगवद्गीता - गीता प्रेस, गोरखपुर[cite: 1]
  6. संस्कृत वाङ्मय का बृहद् इतिहास, तृतीयखण्ड (आर्षकाव्य) – उ.प्र. संस्कृत संस्थानम्[cite: 1]
C-1 पुराणानां परिचयः, गीता वैशिष्ट्यम्
  • पुराणानां परिचयः, लक्षणानि च[cite: 1]।
  • पुराणभेदाः[cite: 1]।
  • पुराणेषु श्रीमद्भागवतमहापुराणस्य महत्त्वम्[cite: 1]।
  • श्रीमद्भगवद्गीतायाः वैशिष्ट्यम् (४, १० अध्यायौ)[cite: 1]।
 1 1 16-20
C-2 महाभारतस्य कालः संवताश्च
  • महाभारतस्य कालः (शास्त्रीय-आधुनिकस्रोतांसि)[cite: 1]।
  • युधिष्ठिरसंवत्, विक्रमसंवत्, कृष्णसंवत्[cite: 1]।
 1 1 16-20
C-3 महाभारते रामायणे च धर्मः स्त्रीविमर्शश्च
  • महाभारते धर्मस्य लक्षणानि[cite: 1]।
  • महाभारते स्त्रीविमर्शः – द्रौपदी, गान्धारी, हिडिम्बा, जाम्बवती, कुन्ती, माद्री, रुक्मिणी, सत्यभामा, सत्यवती, शिखण्डी, सुलोचना, उलुपी, उत्तरा[cite: 1]।
  • रामायणे स्त्रीविमर्शः – अनसूया, अहल्या, कैकेयी, कौशल्या, मन्दोदरी, सीता, स्वयंप्रभा, तारा, त्रिजटा, उर्मिला, शबरी[cite: 1]।
 1 1 16-20
C-4 विभिन्नरामायणग्रन्थाः तत्त्वानि च
  • विभिन्नरामायणग्रन्थानां परिचयः (वाल्मीकिः, कम्ब, थाई, चम्पूः, अद्भुतरामायणम्, अध्यात्मरामायणम्, रामचरितमानस)[cite: 1]।
  • रामायणे प्रकृति-मनुष्यसम्बन्धः (निषादराजः, जटायुः, सुग्रीवः, जाम्बवान् इत्यादिः)[cite: 1]।
  • रामायणे भौगोलिक-जैविक-वानस्पतिकतत्त्वानि[cite: 1]।
 1 1 16-20
आधारग्रन्थाः–
  1. महाभारतम् - गीता प्रेस, गोरखपुर[cite: 1]
  2. रामायणम् - गीता प्रेस, गोरखपुर[cite: 1]
  3. श्रीमद्भागवतम् - गीता प्रेस, गोरखपुर[cite: 1]
  4. भागवततत्त्वसमीक्षा - डॉ. कृष्णमणि त्रिपाठी[cite: 1]
  5. रामचरितमानस - गीता प्रेस, गोरखपुर[cite: 1]
पत्रसङ्केतः पाठ्यक्रमविवरणम् क्रेडिट् यूनिट् होरा
DSCC 19 धर्मशास्त्रम्
पाठ्यग्रन्थाः –
  1. History of Dharmashastra – P.V. Kane, Bhandarkar Oriental Research Institute, Poona, 1930[cite: 1]
  2. धर्मशास्त्रस्येतिहासः - प्रो. खगेश्वर मिश्रः (PoojaChandanPrakashan, Smt. Bijayalaxmi Mishra, Friends Club Lane, Puri-2)[cite: 1]
  3. धर्मशास्त्रस्येतिहासः – आचार्य जयकृष्ण मिश्रः[cite: 1]
  4. याज्ञवल्क्यस्मृतिः[cite: 1]
  5. मनुस्मृतिः[cite: 1]
C-1 धर्मशास्त्रस्य स्वरूपम्
  • धर्मशास्त्रस्य संक्षिप्तपरिचयः[cite: 1]।
  • धर्मशास्त्रस्य स्त्रोतांसि[cite: 1]।
  • धर्मः[cite: 1]।
  • धर्मलक्षणम्[cite: 1]।
  • धर्मभेदाः[cite: 1]।
 1 1 16-20
C-2 संस्काराः आचारश्च
  • हिन्दुसम्प्रदायस्य संस्काराः[cite: 1]।
  • षोडशसंस्काराणां स्वरूपम्[cite: 1]।
  • आचारव्यवहारप्रायश्चित्तानां सामान्यपरिचयः[cite: 1]।
 1 1 16-20
C-3 राजधर्मः नीतियुक्ताश्च
  • राजोत्पत्तिः, राजशब्दार्थः, राज्ञः प्रजापालनधर्मः, अष्टादशव्यसनानि, राज्यस्य सप्ताङ्गानि, साधारणनीतयः[cite: 1]
 1 1 16-20
C-4 राजनैतिकोपायाः सुखाश्च
  • षाड्गुण्यम्, उपायाः, ग्राह्यत्याज्यविषयाः, त्रिविधदोषः, शरणागतरक्षा, जीवलोकस्य सुखानि[cite: 1]
 1 1 16-20
आधारग्रन्थाः– धर्मशास्त्र का इतिहास – काश्यप, धर्मद्रुम – डॉ. राजेन्द्रप्रसाद पाण्डेय, हिन्दुसंस्कार – डॉ. राजबली पाण्डेय, नीतिमयूखः – नीलकण्ठभट्टः, विदुरनीतिः[cite: 1]।
पत्रसङ्केतः पाठ्यक्रमविवरणम् क्रेडिट् यूनिट् होरा
AEEC 6 बहुशास्त्रीय-विषय: (आधुनिक:), Core Course (4 क्रेडिट्स)
पाठ्यसामग्री
पत्रसङ्केतः पाठ्यक्रमविवरणम् क्रेडिट् यूनिट् होरा
ECA 1 पाठ्यसहगामिक्रियाः (Co-curriculum Activities) (4.00)
पाठ्यसामग्री