HTML M.A. in Hindu Studies - Syllabus

केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयः

हिन्दु-अध्ययनविद्याशाखा

NEP-2020 आधारितः (MA in Hindu Studies)
द्वितीय वर्ष (चतुर्थ सत्रार्द्ध)

पत्रसङ्केतः पाठ्यक्रमविवरणम् क्रेडिट यूनिट् होरा
DSCC 28 वादपरम्परा
पाठ्यग्रन्थाः: अर्थसंग्रहः, वेदान्तसारः, तर्कभाषा।
C-1 शास्त्रार्थविधिः – कथा, वादः, जल्प, संशयः, वितण्डा, इत्यादीनां स्वरूपम्। अनुबन्धचतुष्टयस्य स्वरूपम्। (विषयः, अधिकारी, सम्बन्धः, प्रयोजनम्) 1 1 16-20
C-2 ज्ञानपरम्परायाः संगठनम्। सूत्रम्, वृत्तिः, भाष्यम्, वार्तिकम्, टीका, टिप्पणी, इत्यादीनां विश्लेषणम्। 1 1 16-20
C-3 षड्विधतात्पर्यनिर्णायकतत्त्वानि। (श्रुति-लिङ्ग-वाक्य-प्रकरण-स्थान-समाख्या)। 1 1 16-20
C-4 श्रवणविधिना ज्ञानतात्पर्यस्य विश्लेषणम्। (उपक्रम-उपसंहारौ, अभ्यासः, अपूर्वता, फलम्, अर्थवादः, उपपत्तिः)। 1 1 16-20
आधारग्रन्थाः:

भारतीयदर्शनकाइतिहास–बलदेवोपाध्ययः, सर्वदर्शनसंग्रहः–माधवाचार्यः, मीमांसापरिभाषा-कृष्णयज्व, जैमिनीयन्यायमालाविस्तरः–माधवाचार्यः, मीमांसान्यायप्रकाशः-आपदेवः, वेदान्तसारः-सदानन्द, धर्म-विज्ञान- तृतीयखण्ड-स्वामीदयानन्द, चौखम्बासुरभारतीप्रकाशन, वारणसी, भारतीयदर्शनस्येतिहासः-शशिबालागौड, चौखम्बासुरभारतीप्रकाशन, वारणसी, षड्दर्शनसूत्रसंग्रहः–उमाशङ्करशर्मा ऋषि, चौखम्बासंस्कृतप्रकाशन, दिल्ली, सर्वदर्सनकौमुदी- दामोदरमहापात्रशास्त्री, ओडिशा राज्य पुस्तक भण्डार, कटक।

पत्रसङ्केतः पाठ्यक्रमविवरणम् क्रेडिट यूनिट् होरा
DSCC 29 भारतीयधर्मसम्प्रदायाः
पाठ्यग्रन्थौ:
1. सनातनधर्म (श्रीमद्ज्जगद्गुरुशङ्कराचार्यः स्वामी भारतीकृष्णतीर्थः) स्वस्तिप्रकाशनसंस्थान, गोवर्द्धनमठ, पुरी ओडिशा
2. भारतीय धर्म-शाखाएँ और उनका इतिहास – वाचस्पति गैरोला, चौखम्वा सुरभारती प्रकाशन, वाराणसी, 2008
C-1 सनातनधर्मस्य परिचयः। सनातनधर्मेण सह बौद्ध-जैन-शिक्खधर्माणां सन्तुलनम्। 1 1 16-20
C-2 प्रमुखभारतीयदार्शनिकानां परिचयः (कणादः, पतञ्जलिः, गौतमः ,वेदव्यासः, कपिलः, जैमिनिश्चेति) 1 1 16-20
C-3 सन्तपरम्परायाः परिचयः (शङ्करदेवः, गुरुनानकः, कबीरः, तुलसीदासः, मीराबाई) 1 1 16-20
C-4 शङ्कराचार्याणां परिचयः। प्रमुखभारतीयकवीनां परिचयः। (भासः, कालिदासः, अश्वघोषः, सोमदेवः, कल्हणः, चन्द्रवरदाई इत्यादयः) 1 1 16-20
आधारग्रन्थाः:
  1. जैन धर्म एक अनुशीलन - डॉ.राजेन्द्र मुनि, University Publication, New Delhi
  2. Historicity of 24 jainTirthankars. MangilalBhutoria, PriuadarshiPrakashan, Kolkata, 1st Edition-2005-06
  3. धर्म दर्शन की रूपरेखा – डॉ.हरेन्द्र प्रसाद सिन्हा, मोतीलाल बनारसीदास
  4. तुलनात्मक धर्मदर्शन - या मसीह - मोतीलाल बनारसीदास
  5. सब धर्मोकी बुनियादी एकता – डॉ. भगवान दास, चौखम्बा विद्याभवन, वाराणसी, 1991.
  6. जैन साहित्य का इतिहास, पूर्वपीठिका - सिद्धान्ताचार्य पं. कैलाशचन्द्र शास्त्री, दिगम्बर जैन संस्थान, वाराणसी
  7. तत्वार्थसूत्र - गृद्धपिच्छ आचार्य, सिद्धान्ताचार्य पं. कूलचन्द्र शास्त्री, श्री गणेशवर्णी, दिगम्बर जैन संस्थान, वाराणसी
  8. तीर्थङ्कर महावीर और उनकी आचार्य - परम्परा – डॉ.नेमिचन्द्र शास्त्री, (आचार्य शान्तिसागर धाणी ग्रन्थमाला, मुजपफार नगर, उ.प)
  9. जैन दर्शन के नवतत्त्व - जैन साध्वी डॉ.दर्मशीला - संपा - डॉ सागरमल जैन (प्राच्य विद्यापीठ, शाजापुर, म.प्र.)।
  10. षड्धर्मसारः - डॉ.सिद्धार्थशङ्करदाशः, M.B. Publishers and Distributers, जयपुर, २०१६
  11. सनातनधर्मेण सह इसलाम –ईसाइ-जैनधर्माणां तुलनात्मकमध्ययनम् – डॉ. सुदेशरञ्जनघोसालः, The Banaras Mercantile Company
पत्रसङ्केतः पाठ्यक्रमविवरणम् क्रेडिट यूनिट् होरा
DSCC 30 प्रमाणसिद्धान्तः
पाठ्यग्रन्थाः: सर्वदर्शनसंग्रहः - माधवाचार्यः, साहित्यदर्पणम्, सांख्यकारिका।
C-1 प्रमाणसिद्धान्तः। (विभिन्नप्रमाणभेदाः, प्रकृतिश्च)। प्रमाणस्य परिभाषा। शास्त्रविश्लेषणे भारतीयपद्धतिः। (प्रमाता, प्रमाणम्, प्रमेय, प्रमा) 1 1 16-20
C-2 शब्दशक्तिः (अभिधा, लक्षणा, व्यञ्जना)। समसामयिके ग्रन्थाध्ययने प्रमाणानामुपयोगः। 1 1 16-20
C-3 जीवस्यावधारणा। बन्धनस्य परिभाषा। (प्राकृतिक-वैकृतिक- दाक्षिणकञ्चेति)। सांख्यकारिका, 44, सांख्यतत्त्वकौमुदी। बन्धनस्य मूलकारणानि तत्प्रक्रियाश्च। (गी. 3।37, 3।43, 2।62-67) 1 1 16-20
C-4 पुनर्जन्मनः सिद्धान्ताः, धर्मस्य प्रेरकतत्त्वानि। मोक्षप्राप्तये विविधाः मार्गाः। (कर्म, भक्तिः, ज्ञानम्, योगाभ्यासः)। भक्तिपरम्परायाम् आचार्याणां भूमिका। 1 1 16-20
पत्रसङ्केतः पाठ्यक्रमविवरणम् क्रेडिट यूनिट् होरा
DISSERTATION: लघुशोधप्रबन्ध [06 Credits]
पत्रसङ्केतः पाठ्यक्रमविवरणम् क्रेडिट यूनिट् होरा
ECA पाठ्येतर गतिविधयः
पाठ्येतर गतिविधयः - नाटकम्, स्पर्द्धा, शास्त्रार्थः, NSS, NCC 2 1 16-20