प्राक्-शास्त्री (प्रथम वर्ष) पाठ्यक्रम
Prak Shastri Ist Year Syllabus

01. कला वर्ग

Course Name Subjects Details
Course -01 (Foundation) Sanskrit Language संस्कृतभाषाप्रवेशः – I (वाक्यव्यवहारः), संस्कृतभाषाप्रवेशः – II (व्यवहारप्रदीप: - १ भागः),

उच्चारण-कौशलम्
  • 1. अमरकोशः (स्वर्गवर्गः)
  • 2. श्रीमद्भगवद्गीता – भक्तियोगः (12 अध्यायः) (अर्थसहितः)
  • 3. सुभाषितानि (कण्ठस्थीकरणम्, पदच्छेदः, अन्वयः, भावानुवादः)
  • 4. शब्दरूपाणि धातुरूपाणि च (कण्ठस्थीकरणम्, वाक्येषु अनुप्रयोगः)
श्रवणं भाषणं पठनं लेखनं च ।
Course -02 (Foundation) Sanskrit Language संस्कृतभाषाप्रवेशः - III - (व्यवहारप्रदीपः - २ भागः)
ग्रन्थनाम: द्वितीया दीक्षा
(प्रकाशक: केन्द्रीय संस्कृत विश्वविद्यालयः, जनकपुरी, नई दिल्ली)
सन्धिः एवञ्च कारकम्
ग्रन्थनाम: सन्धिः एवं कारकम्
Course -03 (Foundation) English English: [NCERT] (01) (02)
Course -04 (Elective) Hindi/Local Language हिन्दी आरोह एवं वितान/प्रादेशिक भाषा (बंगला/ डोगरी/ कन्नड/ मराठी/ मलयालम/ मणिपुरी/ मैथिली/ नेपाली/ उड़िया)
Course -05 (Elective) Modern Subjects Economics [NCERT] (हि.:भारतीय अर्थव्यवस्था का विकास एवं अर्थशास्त्र में सांख्यिकी
Eng.: INDIAN ECONOMIC DEVELOPMENT & STATISTICS FOR Economics) /

History [NCERT] (हि.: विश्व इतिहास के कुछ विषय/Eng: THEMES IN WORLD HISTORY) /

Political Science [NCERT] ( हि.: राजनीतिक सिद्धान्त एवं भारत का संविधान सिद्धान्त और व्यवहार
Eng: Political Theory & Indian Constitution at Work) /

Sociology [NCERT] (हि.: समाजशास्त्र परिचय एवं समाज का बोध /
Eng: INTRODUCING SOCIOLOGY & UNDERSTANDING SOCIETY )/

Psychology [NCERT] (हि.: मनोविज्ञान Eng: Psychology)/

Geography [NCERT](हि.: भौतिक भूगोल के मूल सिद्धान्त एवं / भारत : भौतिक पर्यावरण
Eng: FUNDAMENTALS OF PHYSICAL GEOGRAPHY & India : Physical Environment)
Course -06 (Skill) (Skill) Computer Science
Course -07 (Additional Skill) (Additional Skill) भारतीय ज्ञान-विज्ञान परम्‍परा एवं प्रयोग – (1-10 अध्याय) / योगः (प्रायोगिकम्) पुस्तकम् – योग प्रोटोकाल योगसूत्रम् – समाधिपादः साधनपादः च (उच्चारणम् कण्ठस्थीकरणम् अर्थबोधश्च)

02. भोटी वर्ग

Course Name Subjects Details
Course -01 (Foundation) Sanskrit Language संस्कृतभाषाप्रवेशः – I (वाक्यव्यवहारः), संस्कृतभाषाप्रवेशः – II (व्यवहारप्रदीप: - १ भागः),

उच्चारण-कौशलम्
  • 1. अमरकोशः (स्वर्गवर्गः)
  • 2. श्रीमद्भगवद्गीता – भक्तियोगः (12 अध्यायः) (अर्थसहितः)
  • 3. सुभाषितानि (कण्ठस्थीकरणम्, पदच्छेदः, अन्वयः, भावानुवादः)
  • 4. शब्दरूपाणि धातुरूपाणि च (कण्ठस्थीकरणम्, वाक्येषु अनुप्रयोगः)
श्रवणं भाषणं पठनं लेखनं च ।
Course -02 (Foundation) Bhoti Language भोटी भाषा
Course -03 (Core) Shastra भोट बौद्धशास्त्र
Course -04 (Elective) Language English: [NCERT] (01) (02) / हिन्दी आरोह एवं वितान
Course -05 (Elective) Modern Subjects Economics [NCERT] (हि.:भारतीय अर्थव्यवस्था का विकास एवं अर्थशास्त्र में सांख्यिकी
Eng.: INDIAN ECONOMIC DEVELOPMENT & STATISTICS FOR Economics) /

History [NCERT] (हि.: विश्व इतिहास के कुछ विषय/Eng: THEMES IN WORLD HISTORY) /

Political Science [NCERT] ( हि.: राजनीतिक सिद्धान्त एवं भारत का संविधान सिद्धान्त और व्यवहार
Eng: Political Theory & Indian Constitution at Work) /

Physics (NCERT) भौतिकी भाग - 1 एवं भौतिकी भाग - 2
Course -06 (Skill) (Skill) Computer Science / Physical Education
Course -07 (Additional) (Additional Skill) भोट बौद्ध सिद्धान्त

03. विज्ञान वर्ग

Course Name Subjects Details
Course -01 (Foundation) Sanskrit Language संस्कृतभाषाप्रवेशः – I (वाक्यव्यवहारः), संस्कृतभाषाप्रवेशः – II (व्यवहारप्रदीप: - १ भागः),

उच्चारण-कौशलम्
  • 1. अमरकोशः (स्वर्गवर्गः)
  • 2. श्रीमद्भगवद्गीता – भक्तियोगः (12 अध्यायः) (अर्थसहितः)
  • 3. सुभाषितानि (कण्ठस्थीकरणम्, पदच्छेदः, अन्वयः, भावानुवादः)
  • 4. शब्दरूपाणि धातुरूपाणि च (कण्ठस्थीकरणम्, वाक्येषु अनुप्रयोगः)
श्रवणं भाषणं पठनं लेखनं च ।
Course -02 (Foundation) English Language English: [NCERT] (01) (02)
Course -03 (Elective) Science Subjects Chemistry [NCERT]हि.
Course -04 (Elective) Science Subjects Mathematics / Biology [NCERT]
Course -05 (Elective) Science Subjects Physics (NCERT) भौतिकी भाग - 1 एवं भौतिकी भाग - 2
Course -06 (Skill) (Skill) Computer Science
Course -07 (Additional Skill) (Additional Skill) भारतीय ज्ञान-विज्ञान परम्‍परा एवं प्रयोग – (1-10 अध्याय) / योगः (प्रायोगिकम्) पुस्तकम् – योग प्रोटोकाल योगसूत्रम् – समाधिपादः साधनपादः च (उच्चारणम् कण्ठस्थीकरणम् अर्थबोधश्च)

04. शास्त्र वर्ग

Course Name Subjects Details
Course -01 (Foundation) Sanskrit Shastra वेदः / व्याकरणम् / साहित्यम् / ज्यौतिषम् / दर्शनम्
वेदः - याज्ञवल्क्यशिक्षा (पूर्वार्द्धः)
सन्दर्भ ग्रन्थ – 1. याज्ञवल्क्यशिक्षा
व्याकरणम् - संज्ञाप्रकरणतः भ्वादिप्रकरणान्तो भागः ।
सन्दर्भग्रन्थः – लघुसिद्धान्तकौमुदी सहायकग्रन्थाः - 1. लघुसिद्धान्तकौमुदी, गीता प्रेस, गोरखपुर ।
2. भैमी व्याख्या, भैमी प्रकाशन, 537, लाजपतराय मार्केट, दिल्ली ।
3. चन्द्रकला व्याख्या, जगदीश संस्कृत पुस्तकालय, जयपुर। लेखक प्रो. अर्कनाथ चौधरी ।
4. With An English Version, Commentry by James R. Ballantyne. L.L.DE.J. Lazarus & co, At The Medical press,
टिप्पणी - तत्तत्क्षेत्रीयभाषायां प्रामाणिक्याः व्याख्यायाः अपि अत्र साहाय्यं ग्रहीतुं शक्यते ।
साहित्यम् रघुवंशम् (प्रथमसर्गः)
ज्यौतिषम् - भारतीयगणितपरम्परा (प्रथमः भागः १-३० पाठाः) प्रकाशनम् - संस्कृतसंवर्धनप्रतिष्ठानम् देहली
दर्शनम् - पाठ्यक्रमः
Course -02 (Foundation) Sanskrit Shastra वेदः / व्याकरणम् / साहित्यम् / ज्यौतिषम् / दर्शनम्
वेदः - वैदिकयज्ञपरिचयः (1) यज्ञशब्दार्थः (2) यज्ञकर्मणि अधिकारी
(3) सप्त पाकयज्ञाः (4) अग्न्याधानम् (5) अग्निहोत्रम् (6) दर्शपूर्णमासः
व्याकरणम् - (1) तर्कसङ्ग्रहः (मूलमात्रम्,अर्थसहितः) (2) संस्कृतानुवादः (3) वाच्यपरिवर्तनम् (4) पत्रलेखनम्
सन्दर्भग्रन्थः – 1. तर्कसङ्ग्रहः
2. रचनानुवादकौमुदी ( अनुवादकार्यार्थम् 1 तः 60 अभ्यासाः)
सहायकग्रन्थाः- 1. तर्कसङ्ग्रहः – सपदकृत्य-सटिप्पण-इन्दुमती-व्याख्योपेतः, व्याख्याकारः - पं.रामचन्द्रझा व्याकरणाचार्यः, टिप्पणीकारः पं.राजनारायणशास्त्री न्यायाचार्यः, चौखम्बा संस्कृत सीरीज आफिस, वाराणसी
2. रचनानुवादकौमुदी - डा. कपिलदेव द्विवेदी, विश्वविद्यालय प्रकाशन, वाराणसी
साहित्यम् - जयदेवकृतस्य चन्द्रालोकस्य पञ्चमो मयूखः
ज्यौतिषम् - ज्यौतिषम् – बृहदवकहडाचक्रम् (ज्योतिषप्रवेशिका)
संस्कर्ता व्याख्याकारश्च प्रो. रामचन्द्र पाण्डेयः
प्रकाशनम् – चौखम्बा कृष्णदास अकादमी वाराणसी
दर्शनम् - पाठ्यक्रमः
Course -03 (Foundation) English English: [NCERT] (01) (02)
Course -04 (Elective) Hindi/Local Language हिन्दी आरोह एवं वितान/प्रादेशिक भाषा (बंगला/ डोगरी/ कन्नड/ मराठी/ मलयालम/ मणिपुरी/ मैथिली/ नेपाली/ उड़िया)
Course -05 (Elective) Modern Subjects Economics [NCERT] (हि.:भारतीय अर्थव्यवस्था का विकास एवं अर्थशास्त्र में सांख्यिकी
Eng.: INDIAN ECONOMIC DEVELOPMENT & STATISTICS FOR Economics) /

History [NCERT] (हि.: विश्व इतिहास के कुछ विषय/Eng: THEMES IN WORLD HISTORY) /

Political Science [NCERT] ( हि.: राजनीतिक सिद्धान्त एवं भारत का संविधान सिद्धान्त और व्यवहार
Eng: Political Theory & Indian Constitution at Work) /

Sociology [NCERT] (हि.: समाजशास्त्र परिचय एवं समाज का बोध /
Eng: INTRODUCING SOCIOLOGY & UNDERSTANDING SOCIETY )/

Psychology [NCERT] (हि.: मनोविज्ञान Eng: Psychology)/

Geography [NCERT](हि.: भौतिक भूगोल के मूल सिद्धान्त एवं / भारत : भौतिक पर्यावरण
Eng: FUNDAMENTALS OF PHYSICAL GEOGRAPHY & India : Physical Environment)
Course -06 (Skill) (Skill) Computer Science
Course -07 (Additional Skill) (Skill) भारतीय ज्ञान-विज्ञान परम्‍परा एवं प्रयोग – (1-10 अध्याय) / योगः (प्रायोगिकम्) पुस्तकम् – योग प्रोटोकाल योगसूत्रम् – समाधिपादः साधनपादः च (उच्चारणम् कण्ठस्थीकरणम् अर्थबोधश्च)

05. तन्त्र वर्ग

Course Name Subjects Details
Course -01 (Foundation) Sanskrit Language संस्कृतभाषाप्रवेशः – I (वाक्यव्यवहारः), संस्कृतभाषाप्रवेशः – II (व्यवहारप्रदीप: - १ भागः),

उच्चारण-कौशलम्
  • 1. अमरकोशः (स्वर्गवर्गः)
  • 2. श्रीमद्भगवद्गीता – भक्तियोगः (12 अध्यायः) (अर्थसहितः)
  • 3. सुभाषितानि (कण्ठस्थीकरणम्, पदच्छेदः, अन्वयः, भावानुवादः)
  • 4. शब्दरूपाणि धातुरूपाणि च (कण्ठस्थीकरणम्, वाक्येषु अनुप्रयोगः)
श्रवणं भाषणं पठनं लेखनं च ।
Course -02 (Foundation) Tantra मुख्यशास्त्रविषयः - आगम प्रवेशः (केरलीय तन्त्र पद्धति), तन्त्र शास्त्र प्रवेशः - प्रथम भागः
  • त्रैकालिक सन्ध्यावन्दनं
  • विष्ण्वादिदशदेवानां लघुपूजाविधिः
  • विष्ण्वादिदशदेवानां सपरिवारपूजाविधिः
  • नवकपञ्चगव्यकलशपूजाविधिः
  • गणपतिहोमविधिः
Course -03 (Foundation) Tantra मुख्यशास्त्रविषयः – तन्त्रोपयोगिवेदमन्त्राः
  • 1. सन्ध्यावन्दनमन्त्राः
  • 2. वेदादिः
  • 3. पुरुषसूक्तम्
  • 4. भाग्यसूक्तम्
  • 5. आयुः सूक्तम्
  • 6. वेदावसानम्
  • 7. सारस्वतादिमन्त्राः
Course -04 (Elective) English English: [NCERT] (01) (02)
Course -05 (Elective) Modern Subjects मलयालम
Course -06 (Skill) Computer Science
Course -07 (Additional Skill) / (Skill) भारतीय ज्ञान-विज्ञान परम्‍परा एवं प्रयोग – (1-10 अध्याय) / योगः (प्रायोगिकम्) पुस्तकम् – योग प्रोटोकाल योगसूत्रम् – समाधिपादः साधनपादः च (उच्चारणम् कण्ठस्थीकरणम् अर्थबोधश्च)